Dyskryminacja często wspominana jest w kontekście stereotypów. Jak łączą się te dwa pojęcia? Czy stereotypy wpływają na dyskryminację?

Definicja dyskryminacji

Dyskryminacja defininiowana się jako sytuację w której dana osoba jest traktowana mniej korzystnie ze względu na:

  • Rasę
  • Płeć
  • Religię lub wyznanie
  • Poglądy
  • Niepełnosprawność lub chorobę
  • Wiek
  • Orientację seksualną
  • Narodowość lub pochodzenie etniczne

Jak przejawia się dyskryminacja?

Dyskryminacja najczęściej objawia się w konkretnych zrachowaniach. Osoba dyskryminowana jest traktowana w inny sposób – najczęściej gorszy – niż inne osoby w podobnej sytuacji. Dyskryminacja jednak nie odbija się jedynie na pojedynczych osobach. Dyskryminowane mogą być całe grupy posiadających określoną cechę.

Z dyskryminacją możemy spotkać się w wielu miejscach. Często dzieje się to w szkole lub pracy. Przykładem może być niechęć pracodawców do zatrudniania młodych kobiet, gdyż mogą szybko zajść w ciążę. Z dyskryminacją można jednak spotkać się nawet w miejscach publicznych, np. w sklepach osoby pochodzenia romskiego są od razu podejrzewane o kradzież i zakupy robią pod czujnym okiem personelu.

Dyskryminacja może przejawiać się na wiele sposobów. Może to być zabranianie lub nakazywanie pewnych czynności, odmowa udziału w wydarzeniach, czy określone postępowanie wobec dyskryminowanej grupy. Pojawiają się też zachowania, które może wydawać się bardziej niewinne, jednak jest równie krzywdzące – pewne opinie i formułowanie zdań, ale także żarty i gesty, które mogą być postrzegane jako obraźliwe.

Dyskryminacja często łaczy się z wykluczeniem

Jak stereotypy wpływają na dyskryminację?

Dyskryminacja często wynika ze stereotypów. Stereotypy to bowiem pewne przekonania na temat grup ludzi. Stereotypy przypisują ludziom pewne niezmienne cechy, np. kobiety są wrażliwe, a mężczyźni nieczuli. Ze stereotypami wiążą się pewne sądy, czyli uprzedzenia. Z uprzedzeń i stereotypów rodzą się konkretne zachowania, które częsta wykluczają całe grupy z pewnych aktywności.

Stereotypy są często wskazywane jako negatywna postawa, której należy się pozbyć… Czy jednak jest to możliwe?

Stereotypy nie są, wbrew pozorom, efektem kultury, lecz ewolucji. Mogą zmieniać się na przestrzeni wieków, jednak zawsze opierają się na pewnym niezmiennym mechanizmie. Wskazują na cechy innych ludzi i grup i pokazują nam, z kim kontakty są groźne lub niekorzystne. To sprawia, że stereotypy mają w naszych umysłach pewne role i spełniają konkretne funkcje.

Stereotyp przyspiesza poznawanie

Kiedy spotykamy nową osobę, staramy się ją poznać najszybciej, jak to jest możliwe. Dzięki temu łatwo możemy rozpoznać, czy dana osoba jest warta naszego zainteresowania, albo czy jest nam przyjazna. Przyporządkowanie danej osoby do pewnej grupy sprawia wrażenie, że lepiej ją znamy i czy dzięki temu chcemy mieć z nią kontakt.

Stereotyp porządkuje rzeczywistość

Nasze umysły próbują uporządkować rzeczywistość i to prowadzi często do sporych uroszczeń. W ten sposób umysł oszczędza energię, którą musiałby spożytkować za każdym razem, by dokładniej rozpoznać sytuację czy osobę. W tej sytuacji stereotyp staje się swego rodzaju szablonem. Tym samym stereotyp ułatwia także funkcjonowanie w świecie.

Stereotyp ułatwia przystosowanie się

W nowej grupie każdy z nas próbuje poznać innych członków. Jest to konieczne, aby przystosować się do nich i również być jej członkiem. By to było możliwe, ważne jest, aby wiedzieć jakie są zasady grupy, jakie zachowania są akceptowane, a jakie nie. Stereotyp, jako pewne uogólnienie, ale też wskaźnik cech grupy ułatwia przystosowanie się. W ten sposób przystosowujemy się do grupy i czujemy się bezpiecznie pośród jej członków.

Czy stereotypów nie można się pozbyć?

Wiedza na temat stereotypów i tego jak działają sprawia, że pozbycie się ich jest łatwiejsze. Warto bowiem wiedzieć, że są one uproszczeniami i nie pasują one do wielu osób. Zawsze poznając kogoś warto patrzeć na nią indywidualnie. Zawsze też warto być możliwie otwartą osobą.

Stereotyp to pewien rodzaj postawy. I jak każda postawa charakteryzuje się cechami, które kształtują całe grupy ludzi.

Trwałość

Każdy stereotyp jest trwały i praktycznie niezmienny. Możemy zauważyć, że pomimo zmian społecznych, pewne stereotypy wciąż są popularne. Wiele osób uważa, że kobiety nie są tak inteligentne jak mężczyźni, pomimo, iż obecnie na uczelniach jest więcej studentek, niż studentów.

Uproszczenie

Stereotypy to krótki opis ludzi, przypisując im kilka cech. Jednocześnie taki opis jest bardzo często niezgodny z rzeczywistością – tam bowiem jest często bardzo skomplikowana. Wiele osób sądzi, że mężczyźni są mniej uporządkowani, niż kobiety. Czy to oznacza, że nie ma mężczyzn pedantów? Albo czy nie ma kobiet – bałaganiarek? A co z żołnierzami, którzy w koszarach muszą trzymać idealny porządek? Stereotypy pomijają takie niuanse.

Uogólnienie

Stereotyp bardzo uogólnia i łączy wiele osób w jedną grupę ludzi, którzy nie mają ze sobą nic wspólnego. Według stereotypu mężczyzna w okularach to kujon lub inteligent. Tymczasem może to być zarówno biznesmen, jak i mechanik samochodowy, a jedyne, co ich łączy to słaby wzrok

Dziedziczenie kulturowe

Stereotypy są przekazywany z pokolenia na pokolenie w tym samym kręgu kulturowym. W innym miejscu świata ta sama grupa społeczna może być postrzegana w nieco inny sposób i podlegająca zupełnie innym stereotypom. Na świecie Alaska kojarzy się głównie z zimnem, tymczasem w USA te tereny kojarzone są głownie z wydobyciem ropy naftowej.

Automatyczne wzbudzanie

Nie zastanawiamy się nad obrazem danej osoby – stereotyp automatycznie narzuca nam pewną postawę i sposób myślenia. Często także ocenę. Wiele osób patrząc na blondynkę nie myśli pozytywnie o jej inteligencji – robi to od razu, nawet nie zamieniając z kobietą kilku słów.

Brak weryfikacji

Ignorujemy fakty,  jeżeli jakieś doświadczenie zaprzecza stereotypom. Możemy wtedy uważać, że wyjątek jedynie potwierdza regułę. Znana nam kobieta świetnie gra w piłkę nożną? To wyjątek, pewnie wychowywała się ze starszymi braćmi.

Przeświadczenie o prawdziwości

Pomimo braku osobistych doświadczeń z pewnymi osobami, wierzymy, że stereotypy są prawdziwe. Szczególnie widać to w przypadku stereotypów na temat innych narodowości. Wiele osób przeświadczonych jest o temperamencie Włochów i powściągliwości Anglików. Jednocześnie jednak wiele osób nie zna nikogo tej narodowości i nie ma możliwości weryfikacji.

Wszystkie nasze zachowania wynikają z postaw i przekonań. Podobnie jest z uprzedzeniami i stereotypami.

Co to są uprzedzenia?

Uprzedzenia to rodzaj postawy, która sprawia, że odrzucamy coś lub kogoś, nie mając ku temu racjonalnych przesłanek. W takiej sytuacji jesteśmy przekonani, że tak trzeba lub traktujemy to w naturalny sposób. Np. niektórzy mężczyźni mogą czuć awersję do kobiet zatrudnionych na podobnych stanowiskach lub mogą odczuwać wyższość nad nimi.

Znamy 4 rodzaje uprzedzeń:

  • Uprzedzenia awersyjne – ich podstawą są silne, negatywne emocje – lęk, wstręt czy nienawiść;
  • Uprzedzenia negatywne – ich podstawą jest poczucie wyższości nad inną grupą;
  • Uprzedzenia wynikające z niejasności – ich podstawą jest niski poziom własnej wartości;
  • Uprzedzenia zinternalizowane – to uprzedzenia w które zaczyna wierzyć grupa dyskryminowana.

Skąd się biorą uprzedzenia?

Uprzedzenia mogą mieć wiele źródeł. Często ich źródłem jest socjalizacja – czyli sposób, w jaki zostaliśmy przygotowani do życia w społeczeństwie. Jeżeli całe nasze otoczenie mówi np.: Mężczyźni są zbyt szorstcy, by być czułymi ojcami, to w przyszłości, to będąc kobietą nie będziemy angażować męża w opiekę dziecka.  Taki sposób przekazywania informacji może też sprawiać, że nie mamy odpowiedniej wiedzy, z czego również możemy nie zdawać sobie sprawy. Uprzedzenia, podobnie jak stereotypy, wynikają również ze skłonności dzielenia ludzi na grupy – my i oni. Oni w tym przypadku to często gorsi, o większej ilości negatywnych cech.

Jak stereotypy wpływają na uprzedzenia?

Uprzedzenia niejednokrotnie wynikają ze stereotypów. Stereotyp to jakieś przekonanie o całej grupie ludzi, np. blondynkach. Tymczasem uprzedzenia to indywidualna postawa wobec konkretnej osoby. Jeżeli jednak jesteśmy przekonani, że wszystkie blondynki są głupie, to możemy wobec napotkanej kobiety o jasnych włosach zachować się pogardliwie lub traktować ją jak dziecko.  Co ważne, ani uprzedzenia, ani stereotypu nie zmienia indywidualne doświadczenie. Potrzebna jest tu odpowiednia świadomość i chęć zmiany swojej postawy.

Każdy z nas słyszał o stereotypach. Ale czy potrafimy dokładnie powiedzieć, czym one są?

Czym jest stereotyp?

Socjolodzy i psycholodzy już od dawna zajmują się stereotypami. Są bowiem bardzo ważną częścią tego, jak postrzegane są grupy społeczne i pojedyncze osoby. W skrócie stereotyp to uproszczony i bardzo uogólniony obraz danej grupy społecznej. Co ważne stereotypowe postrzeganie przypisuje pewne cechy każdej osobie należącej do danej grupy. Znamy to wszyscy – kobiety są opiekuńcze, a mężczyźni za to władczy.

Czym wyróżniają się stereotypy?

Każdy stereotyp – niezależnie od tego, jaką treść przekazuje – ma określone cechy, które upodabniają go do innych stereotypów. Każdy stereotyp jest sztywny – nie ma tutaj żadnej możliwości modyfikacji. Każda kobieta od dziesięcioleci ma za zadanie karmić rodzinę – musi być dobrą kucharką. Mężczyzna zaś musi rodzinę utrzymać– musi więc mieć dobrą pracę i zarobki. Ten pogląd nie zmienia się, pomimo iż kobiety także pracują na pełny etat, ale jednocześnie też są matkami. Dzieje się też dlatego, iż stereotypy są dziedziczone kulturowo – przekazuje je każda osoba wychowana w tym samym kręgu kulturowym.

Co ważne, pomimo codziennych doświadczeń, każdemu z nas trudno się pozbyć myślenia stereotypami. Wiele osób wręcz odrzuca informacje, które są niezgodne ze stereotypami lub traktowane są jako wyjątek.

Po co powstają stereotypy?

Choć stereotypy często stają się krzywdzące lub wręcz szkodliwe, to jednak powstają nie bez powodu. Pisząc najkrócej – stereotypy powstają, ponieważ dzięki temu nasze umysły mogą lepiej funkcjonować. Każdy z nas niemal podświadomie szuka wzorców funkcjonowania rzeczywistości wokół nas. Takich wzorców szukamy także poznając ludzi. Szybko klasyfikując osobę do jakiejś stereotypowej grupy odnajdujemy się w nowej sytuacji i wiemy, jak się zachować. Wiemy także, jak się porozumieć.

Poprzez duże uogólnienie stereotypy upraszczają też poznawanie rzeczywistości – nie musimy bowiem za każdym razem przyswajać ogromnej ilości informacji, by poznać np. nowe zjawiska.

Stereotypy mogą mieć także funkcje negatywne. Sprawiają bowiem, że różnym osobom przypina się łatki, które nie mają nic wspólnego z rzeczywistością. Przecież blondynka może być doskonałym inżynierem, a mężczyzna czułym opiekunem dzieci. Stereotyp może wręcz służyć do manipulacji.