Królowie polscy po kolei – chronologiczny przegląd władców

Łatwo pogubić się w polskich władcach, bo obok królów pojawiają się książęta, współrządy i długie przerwy bez koronacji. Da się to jednak uporządkować całkiem prosto, jeśli trzymać się chronologii i dynastii. Poniżej znajduje się przejrzysty przegląd królów polskich po kolei — od Bolesława Chrobrego aż do Stanisława Augusta Poniatowskiego, z krótkim wyjaśnieniem, kto był kim i dlaczego zapisał się w historii.

Pierwsi królowie z dynastii Piastów

Początek polskiej monarchii królewskiej to Bolesław I Chrobry, koronowany w 1025 roku. Wcześniej państwem rządzili władcy książęcy, przede wszystkim Mieszko I, ale formalnie nie nosili tytułu króla. Koronacja Chrobrego miała ogromne znaczenie: podnosiła rangę państwa i potwierdzała jego samodzielność.

Po Chrobrym królem został Mieszko II Lambert, również w 1025 roku. Jego panowanie było trudniejsze, bo szybko doszło do kryzysu wewnętrznego i najazdów sąsiadów. Po jego upadku Polska na pewien czas utraciła koronę.

Kolejnym koronowanym Piastem był dopiero Bolesław II Szczodry, zwany też Śmiałym, koronowany w 1076 roku. Rządził energicznie, ale konflikt z biskupem Stanisławem zakończył się katastrofą polityczną i wygnaniem władcy. Po nim znów nastąpiła długa przerwa.

Między kolejnymi koronacjami mijały nieraz dziesiątki lat. To jedna z rzeczy, która najbardziej myli przy nauce polskich władców: nie każdy ważny Piast był królem.

Rozbicie dzielnicowe i powrót korony

Po Bolesławie Szczodrym Polska weszła w okres osłabienia, a potem rozbicia dzielnicowego. Przez ponad 200 lat władzę sprawowali głównie książęta, często rywalizujący ze sobą. Królewska korona wróciła dopiero na początku XIV wieku.

W 1295 roku koronowany został Przemysł II. Był to ważny moment, bo symbolicznie odnowił polskie królestwo. Jego panowanie trwało jednak bardzo krótko — został zamordowany już rok później.

Następnie królem Polski został czeski władca Wacław II, koronowany w 1300 roku. To pokazuje, jak skomplikowana była wtedy sytuacja polityczna. Korona polska nie zawsze trafiała do władcy z rodzimej dynastii.

Dopiero Władysław I Łokietek, koronowany w 1320 roku, trwale odbudował monarchię. To właśnie jego panowanie zwykle uznaje się za rzeczywisty koniec rozbicia dzielnicowego. Po nim władzę przejął jego syn, Kazimierz III Wielki, koronowany w 1333 roku.

Kazimierz Wielki był ostatnim królem z dynastii Piastów. Zapisał się jako władca, który wzmacniał państwo nie tylko mieczem, ale też prawem, administracją i budową zamków. To od niego pochodzi dobrze znane powiedzenie o Polsce „drewnianej”, którą zostawił „murowaną”.

Andegawenowie i początek nowego układu sił

Po śmierci Kazimierza Wielkiego tron przeszedł na Ludwika Węgierskiego, koronowanego w 1370 roku. Nie był Piastem, lecz przedstawicielem dynastii Andegawenów. Jego rządy oznaczały unię personalną z Węgrami i dalsze otwarcie Polski na politykę środkowoeuropejską.

Po Ludwiku na tron wstąpiła Jadwiga, koronowana w 1384 roku. Formalnie była koronowana jako król, a nie królowa, co miało podkreślać jej samodzielne prawa do tronu. To ważny detal, często pomijany w szkolnych skrótach.

Jadwiga Andegaweńska jest jedyną kobietą w dziejach Polski koronowaną na króla. Ten tytuł nie był pomyłką, tylko świadomą decyzją polityczną.

Jagiellonowie — czas potęgi i wielkich nazwisk

Małżeństwo Jadwigi z Jagiełłą otworzyło nowy rozdział. Władysław II Jagiełło, koronowany w 1386 roku, zapoczątkował dynastię Jagiellonów na polskim tronie. To za jego czasów doszło do zwycięstwa pod Grunwaldem w 1410 roku, jednego z najważniejszych wydarzeń w polskiej historii.

Po nim rządzili kolejno:

• Władysław III Warneńczyk — od 1434,
• Kazimierz IV Jagiellończyk — od 1447,
• Jan I Olbracht — od 1492,
• Aleksander Jagiellończyk — od 1501,
• Zygmunt I Stary — od 1506,
• Zygmunt II August — od 1548.

To długa i bardzo ważna linia władców. Kazimierz Jagiellończyk umocnił pozycję Polski po wojnie trzynastoletniej, Zygmunt Stary kojarzy się z renesansem i „złotym wiekiem”, a Zygmunt August doprowadził do zawarcia unii lubelskiej w 1569 roku, która stworzyła Rzeczpospolitą Obojga Narodów.

Śmierć Zygmunta Augusta w 1572 roku zakończyła dynastię Jagiellonów. Od tego momentu rozpoczęły się wolne elekcje, czyli wybór króla przez szlachtę. To wyróżnia Polskę na tle wielu innych monarchii europejskich.

Królowie elekcyjni — od Henryka Walezego do Jana III Sobieskiego

Pierwszym królem wybranym w wolnej elekcji był Henryk Walezy, koronowany w 1574 roku. Rządził krótko, bo uciekł do Francji, by objąć tamtejszy tron. Po nim władzę przejął Stefan Batory, koronowany w 1576 roku, jeden z najlepiej ocenianych władców elekcyjnych.

Po Batorym rządzili królowie z dynastii Wazów:

• Zygmunt III Waza — od 1587,
• Władysław IV Waza — od 1632,
• Jan II Kazimierz Waza — od 1649.

To był czas wielkich ambicji, ale też coraz cięższych wojen. Za Jana Kazimierza kraj został zniszczony przez potop szwedzki i konflikty z Kozakami oraz Rosją. Po jego abdykacji tron objął Michał Korybut Wiśniowiecki, koronowany w 1669 roku, a po nim Jan III Sobieski, od 1674 roku.

Sobieski to jeden z najbardziej rozpoznawalnych polskich królów, głównie dzięki odsieczy wiedeńskiej z 1683 roku. W powszechnej pamięci urósł do rangi władcy-wojownika i w tym akurat jest sporo prawdy.

Ostatni królowie Polski

Po Sobieskim królem został August II Mocny z dynastii Wettinów, koronowany w 1697 roku. Po nim panował Stanisław Leszczyński — dwukrotnie, w bardzo burzliwych okolicznościach — oraz August III Sas, koronowany w 1734 roku. Był to okres słabnącej pozycji państwa i rosnących wpływów obcych mocarstw.

Ostatnim królem Polski był Stanisław August Poniatowski, koronowany w 1764 roku. To postać oceniana niejednoznacznie, ale trudno pominąć fakt, że za jego panowania uchwalono Konstytucję 3 maja w 1791 roku. Jednocześnie właśnie wtedy doszło do rozbiorów, które doprowadziły do upadku Rzeczypospolitej.

Stanisław August Poniatowski abdykował w 1795 roku, po trzecim rozbiorze. Na tym kończy się historia królów polskich jako realnych władców państwa.

Królowie polscy po kolei — szybka lista chronologiczna

1. Bolesław I Chrobry — 1025
2. Mieszko II Lambert — 1025
3. Bolesław II Szczodry — 1076
4. Przemysł II — 1295
5. Wacław II — 1300
6. Władysław I Łokietek — 1320
7. Kazimierz III Wielki — 1333
8. Ludwik Węgierski — 1370
9. Jadwiga — 1384
10. Władysław II Jagiełło — 1386
11. Władysław III Warneńczyk — 1434
12. Kazimierz IV Jagiellończyk — 1447
13. Jan I Olbracht — 1492
14. Aleksander Jagiellończyk — 1501
15. Zygmunt I Stary — 1506
16. Zygmunt II August — 1548
17. Henryk Walezy — 1574
18. Stefan Batory — 1576
19. Zygmunt III Waza — 1587
20. Władysław IV Waza — 1632
21. Jan II Kazimierz Waza — 1649
22. Michał Korybut Wiśniowiecki — 1669
23. Jan III Sobieski — 1674
24. August II Mocny — 1697
25. Stanisław Leszczyński — 1704 i 1733
26. August III Sas — 1734
27. Stanisław August Poniatowski — 1764

Jeśli celem jest szybkie zapamiętanie, najlepiej dzielić tych władców na grupy: Piastowie, Andegawenowie, Jagiellonowie i królowie elekcyjni. Wtedy cała lista przestaje wyglądać jak chaos dat i nazwisk, a zaczyna układać się w sensowną historię państwa.