Ciekawostki o Chopinie, które warto znać

Fryderyk Chopin to jeden z tych artystów, o których wszyscy słyszeli, ale niewielu zna szczegóły jego życia wykraczające poza szkolny podręcznik. Pianista, który nigdy się nie ożenił, skomponował pierwsze dzieło w wieku siedmiu lat i spędził ostatnie osiemnaście lat życia z dala od ojczyzny – to postać pełna paradoksów, dramatycznych zwrotów i zadziwiających faktów. Poniżej zebrano to, co naprawdę warto wiedzieć.

Data urodzenia Chopina – spór, który trwa od ponad 200 lat

Fryderyk Chopin urodził się w Żelazowej Woli, a za datę narodzin przyjmuje się tradycyjnie 1 marca 1810 roku, choć metryka wskazuje 22 lutego. Sam kompozytor i jego rodzina konsekwentnie obchodzili urodziny 1 marca – i ta data funkcjonuje w powszechnej świadomości do dziś. Spór o kilka dni może wydawać się drobiazgiem, ale dobrze ilustruje, jak wiele szczegółów z życia Chopina pozostaje przedmiotem dyskusji historyków.

Legenda głosi, że w chwili narodzin Fryderyka ojciec, Mikołaj Chopin, grał na skrzypcach – co miało symbolicznie zwiastować przyszłą wielkość syna. Trudno zweryfikować tę anegdotę, ale doskonale pasuje do rodzinnej atmosfery, w której przyszły kompozytor dorastał.

Dom pełen muzyki – rodzina, która ukształtowała geniusza

Ojciec Fryderyka, Mikołaj (Nicolas) Chopin, był Francuzem z Lotaryngii, a matka Justyna z Krzyżanowskich – Polką. W domu panowała dwujęzyczność i atmosfera patriotycznego salonu. Była to rodzina niezwykle muzykalna: matka śpiewała i grała na fortepianie, a ojciec wtórował na flecie i skrzypcach.

Chopin miał trzy siostry: starszą Ludwikę oraz młodszą Izabellę i Emilię, która bardzo młodo zmarła. Wszystkie dzieci w rodzinie miały wybitne zdolności: Emilia posiadała wybitny talent literacki, ale talent muzyczny miał tylko Fryderyk.

Matka była jego pierwszą nauczycielką gry na fortepianie – miał wówczas zaledwie cztery lata. Gdy skończył sześć lat, rozpoczął regularną naukę u prywatnego nauczyciela – czeskiego imigranta Wojciecha Żywnego. Tempo postępów było zdumiewające nawet jak na standardy epoki.

Cudowne dziecko Warszawy

Chopin skomponował swój pierwszy utwór w wieku zaledwie siedmiu lat, co świadczy o jego niezwykłym talencie muzycznym od najmłodszych lat. Wkrótce potem zaczął pojawiać się publicznie.

W wieku ośmiu lat dał pierwszy publiczny koncert – 24 lutego 1818 roku – podczas wieczoru charytatywnego zorganizowanego przez Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności w Pałacu Radziwiłłowskim. Warszawskie elity natychmiast dostrzegły wyjątkowy talent chłopca.

Fryderyk Chopin żył zaledwie 39 lat, ale w tym czasie stworzył dzieła, które na zawsze zmieniły oblicze muzyki klasycznej. Swój pierwszy publiczny koncert zagrał, mając 8 lat.

Oczarowany talentem młodego kompozytora monarcha podarował mu pierścień z brylantem, który Chopin później sprzedał – być może z potrzeby finansowej, a być może z przekory wobec carskiej władzy. Ten gest wiele mówi o charakterze artysty – człowieka, który nawet w obliczu trudności nie tracił własnego zdania.

Emigracja i Paryż – miasto, które stało się nowym domem

W stolicy Francji Chopin spędził ostatnie osiemnaście lat życia, oddając się muzyce, nauczaniu i kontaktom z paryską elitą oraz polską emigracją. Do Paryża trafił jako młody, ambitny muzyk szukający szerszej sceny – i szybko ją znalazł.

Brat księcia Radziwiłła wprowadził go do domu pewnego bankiera, gdzie artysta dał prawdziwy popis swoich umiejętności, po czym dostał wiele propozycji udzielania płatnych lekcji. To właśnie korepetycje stały się jego głównym źródłem utrzymania. Chopin nie był artystą żyjącym w nędzy – był cenionym pedagogiem, którego lekcje cieszyły się ogromnym wzięciem wśród paryskiej arystokracji.

Chopin utrzymywał bliskie kontakty z kręgiem Hotelu Lambert – salonem Czartoryskich, gdzie spotykali się najwybitniejsi twórcy epoki: Liszt, Berlioz, Delacroix, Mickiewicz i Norwid. Był częścią intelektualnej i artystycznej śmietanki Paryża, a jednocześnie nigdy nie odcinał się od polskiej emigracji.

Miłości Chopina – trzy kobiety, jedno serce

Konstancja Gładkowska – pierwsza, niespełniona

Największą miłością młodzieńczych lat była polska śpiewaczka, Konstancja Gładkowska. Artysta zagrał swój koncert w Teatrze Narodowym w Warszawie, a jego natchnieniem miała być właśnie ta śpiewaczka operowa – pierwsza i niespełniona miłość Chopina. Uczucie pozostało w sferze marzeń – Chopin wyjechał z Polski, zanim zdążył je wyznać.

Maria Wodzińska – zaręczyny, które się nie udały

W 1836 roku zaręczył się z Marią Wodzińską, ale do ślubu nie doszło. Rodzina ukochanej uznała, że Chopin jest zbyt chorowitym kandydatem. W dzieciństwie rodzice Chopina przyjaźnili się z rodzicami Marii i znał małą jeszcze Marię ze wspólnych niedzielnych obiadów. Zerwanie zaręczyn było dla kompozytora bolesnym ciosem, który odcisnął piętno na jego twórczości.

George Sand – burzliwy związek, który rodził arcydzieła

George Sand to pseudonim literacki Aurory Dudevant, z domu Dupin – francuskiej powieściopisarki, dramaturga i eseistki, jednej z najsłynniejszych kobiet epoki, towarzyszki życia Chopina w latach 1838–1847. Pisarka, starsza o sześć lat, początkowo otaczała Chopina opieką, nazywając go „moim aniołem”.

Na Majorce i pod dachem château de Nohant powstała absolutna większość chopinowskich arcydzieł, m.in. Sonaty b-moll, h-moll i g-moll, Ballady F-dur, As-dur i f-moll, Scherza cis-moll i E-dur, Fantazja f-moll, Berceuse, Barkarola, trzy wielkie ostatnie polonezy, ponadto mazurki, preludia, nokturny i impromptus. Związek z George Sand był więc nie tylko emocjonalnym, ale i twórczym centrum życia Chopina.

Z relacji obojga wynika, że uczestniczyli w swoich procesach twórczych: Chopin był pierwszym czytelnikiem i recenzentem kolejnych powieści, a Sand słuchała jego kompozycji. Ostateczne zerwanie nastąpiło w 1847 roku po kłótni o córkę Sand – Solange. Po zerwaniu z Sand kompozytor stracił moc twórczą i udało mu się stworzyć tylko kilka utworów.

Fryderyk Chopin nigdy się nie ożenił i nie miał dzieci. Przez całe życie łączyły go trzy głośne relacje – żadna nie zakończyła się małżeństwem.

Majorka – raj, który okazał się pułapką

Chopin wraz z George Sand, jej dwójką dzieci i pokojówką Amelią spędził zimę 1838–1839 najpierw w stolicy wyspy – Palma de Mallorca – a potem w Valldemossie, w otoczeniu gór Serra de Tramuntana.

Jesienią 1838 roku wyjechał z George Sand na Majorkę, by odpocząć w cieplejszym klimacie, lecz wilgotne powietrze wyspy tylko pogorszyło jego stan. Mieszkańcy wyspy, dowiedziawszy się o chorobie kompozytora, zaczęli traktować parę jak trędowatych. Po wyjeździe Chopina i Sand dom, w którym mieszkał kompozytor, został opróżniony, a większość przedmiotów i wyposażenia – spalona przez mieszkańców Majorki z obawy przed zarażeniem gruźlicą.

Mimo trudnych warunków Majorka okazała się miejscem wyjątkowej twórczości. Na wyspie artysta stworzył cykl 24 preludiów – kompozycji uważanych za najpiękniejsze i najbardziej charakterystyczne dla całej jego twórczości. Zimę 1838/39 para spędzała w klasztorze Valldemossa. Chopin, walcząc z krwotokami płucnymi, komponował tam właśnie te 24 Preludia op. 28.

Fryderyk Chopin – choroba, która towarzyszyła mu od dziecka

Chopin nie był „okazem zdrowia”. Od dzieciństwa miał problemy z płucami. Przez całe życie zmagał się z nawracającymi infekcjami, krwotokami i ogólnym wyczerpaniem organizmu. Mimo to komponował niemal do końca.

W ostatnich latach życia cierpiał na duszności, kaszel i krwioplucie. Wielu badaczy przypuszcza, że cierpiał na mukowiscydozę – uwarunkowaną genetycznie chorobę, która prowadzi m.in. do uszkodzenia płuc. Jednak wyniki analizy serca przeprowadzonej w 2014 roku potwierdziły, że przyczyną śmierci kompozytora była gruźlica, a nie mukowiscydoza, jak do tej pory sądzono.

Chopin zmarł 17 października 1849 roku w wieku 39 lat. Zgodnie z życzeniem kompozytora, podczas mszy żałobnej wykonano fragmenty Requiem W. A. Mozarta.

Historia serca Chopina – jedna z najbardziej niezwykłych opowieści w historii muzyki

Pochowano go na cmentarzu Père-Lachaise w Paryżu – miejscu spoczynku wielu wybitnych artystów. Ale serce Chopina miało inną drogę do przebycia.

Chopin pragnął, aby jego serce wróciło do Warszawy. Wolę tę spełniła siostra pianisty, Ludwika Jędrzejewiczowa. Serce zamknięto w słoju wypełnionym alkoholem – spirytusem lub koniakiem. Podobno z obawy przed rewizją Ludwika wiozła je pod własnym ubraniem.

Dopiero po upływie kilku miesięcy serce przeniesiono do parafialnego Kościoła Świętego Krzyża przy Krakowskim Przedmieściu, choć pod uwagę brano także rodzinny grób na Powązkach. Kościół stał się kustoszem serca Chopina, ponieważ był to kościół parafialny rodziny Fryderyka Chopina i jego samego z czasów zamieszkiwania w Warszawie.

Serce Fryderyka Chopina powróciło do Warszawy 17 października 1945 roku, dokładnie w 96. rocznicę śmierci kompozytora. Ponownie zostało złożone w kościele Świętego Krzyża przy Krakowskim Przedmieściu, gdzie spoczywa do dziś.

W 2014 roku naukowcy po raz pierwszy zbadali relikwię z zewnątrz, bez otwierania słoja. Badania wykazały, że tkanka jest dobrze zachowana w alkoholu, a widoczne zmiany w strukturze narządu wskazują na gruźlicę jako bezpośrednią przyczynę śmierci kompozytora. Podczas badań naukowcy potwierdzili, że narząd jest niezwykle duży, co było prawdopodobnie wynikiem przewlekłej niewydolności krążenia spowodowanej gruźlicą.

Twórczość – wyłącznie fortepian, wyłącznie mistrzostwo

Chopin jest jednym z niewielu wielkich kompozytorów, który poświęcił się niemal wyłącznie jednemu instrumentowi. Jego arcydzieła – mazurki, polonezy, nokturny i etiudy – charakteryzują się głębią emocjonalną, innowacyjnością harmoniczną i mistrzowskim wykorzystaniem możliwości fortepianu.

Wśród jego dzieł wyróżnia się kilka gatunków, które traktował w sposób szczególny:

• Mazurki i polonezy – czerpiące z polskiego folkloru, stanowią serce jego spuścizny, ukazując głębokie przywiązanie do polskiej kultury.
• 24 Preludia op. 28 – skomponowane w dużej mierze na Majorce, uważane za jedno z najważniejszych dzieł romantyzmu.
• Nokturny – liryczne miniatury, które na stałe weszły do kanonu muzyki klasycznej.
• Etiudy – technicznie wymagające, ale jednocześnie pełne poetyckiego wyrazu.

„Rodem Warszawianin, sercem Polak, a talentem świata obywatel” – pisał o nim Cyprian Kamil Norwid. To zdanie do dziś pozostaje najtrafniejszą charakterystyką Chopina – artysty zakorzenionego w polskości, a jednocześnie należącego do całego świata.

Konkurs Chopinowski – najważniejszy konkurs pianistyczny świata

Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina zainicjowany w 1927 roku przez polskiego pianistę Jerzego Żurawlewa miał na celu ożywienie zainteresowania twórczością Chopina, która wówczas była uznawana za zbyt sentymentalną i „salonową”. Pomysł okazał się strzałem w dziesiątkę.

Konkurs od początku odbywał się w Warszawie, a jego pierwszym zwycięzcą został Lew Oborin ze Związku Radzieckiego. Konkurs Chopinowski odbywa się co pięć lat i przyciąga młodych pianistów z całego świata. Dla wielu z nich jest przepustką do międzynarodowej kariery – laureaci występują w prestiżowych salach koncertowych i nagrywają płyty dla renomowanych wytwórni.

Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina odbywa się w Warszawie co pięć lat. Jego historia sięga 1927 roku – to jeden z najstarszych i najbardziej prestiżowych konkursów muzycznych na świecie.

W 1937 roku w finale wystąpił Dymitr Szostakowicz, który później stał się jednym z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku. Konkurs od dekad przyciąga nie tylko zwycięzców, ale i legendy.

Kilka faktów, które zaskakują nawet znawców

• Kompozytor nie wziął udziału w powstaniu listopadowym – gdy wybuchło, przebywał w Wiedniu. Początkowo planował wrócić do kraju i walczyć, ale od tego pomysłu odwiódł go przyjaciel Tytus Woyciechowski.
• Grób wraz z pomnikiem nagrobnym autorstwa Auguste’a Clésingera odsłonięto w pierwszą rocznicę śmierci kompozytora. Posąg upamiętniający twórczość i międzynarodowy dorobek artysty przedstawia grecką muzę Euterpe, symbolicznie pochyloną nad złamaną lirą.
• Jednym z ciekawszych eksponatów w muzeum na Majorce jest pukiel włosów kompozytora zachowany przez George Sand.
• W trakcie związku Chopina z George Sand powstało 57 mazurków, a także Polonez A-dur.
• Wraz z siostrą Emilią Fryderyk pisał dla zabawy wiersze i komedie. Muzyka nie była jedyną dziedziną, w której wykazywał talent.

Chopin pozostaje jednym z niewielu artystów, których twórczość jest równie żywa dziś, co w XIX wieku. Muzyka Chopina wciąż fascynuje – zwłaszcza kolejne pokolenia pianistów. Od 1927 roku w Warszawie odbywa się Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina – jeden z najstarszych i najbardziej prestiżowych konkursów muzycznych na świecie. Jego serce spoczywa w Warszawie, ciało w Paryżu, a muzyka – wszędzie.